Magni Arge

Hetta málið kann kennast sum eitt av teimum heimsmálunum, ið er truplast at fyrihalda seg til. Men í roynd og veru snýr tað seg um at fáa okkara samfeløg at mala runt á ein betri hátt. Tað snýr seg um at hava vegir, jarnbreytir og havnir, sum gera okkum før fyri at hava handil við allan heimin, heldur enn bara í okkara heimaøki. Tað snýr seg um at finna nýggjar arbeiðshættir fyri at arbeiða meira burðardygt í virkjum og fyritøkum, soleiðis at vit nýta tilfeingið meir effektivt og umhvørvisvinarligt.

Nøkur lond eru munandi ríkari enn onnur. Eisini eru nøkur fá fólk í heiminum ógvuliga rík. Samstundis eru nógv fólk í heiminum ógvuliga fátøk. Nógv kjak og nógvar meiningar eru um fíggjarligan ójavna í heiminum.

Helmingurin av heimsins fólkm búgva nú í býum, og flytingin úr útjaðaranum til býirnar sær út til at halda fram. Tað hevur við sær bæði stórar avbjóðingar og nógvar møguleikar. Teir nógvu stóru býirnir nýta stórar mongdir av vatni, mati og øðrum tilfeingi, og úr tí koma stórir dungar av ruski. Hinvegin verður tað eisini lættari at savna inn og handfara rusk á rættan hátt, tá nógv fólk búgva savnaði í sama øki.

Skulu vit taka veruliga stór tøk fyri at tryggja eina burðardygga framtíð, noyðast vit serliga at broyta okkara framleiðslu og nýtslu. Mannaættin nýtir ómetaliga nógv tilfeingi, men stórur partur av nýtsluni er óneyðug.

Trettanda heimsmálið snýr seg um, at vit skulu bæði tálma veðurlagsbroytingum og verða betri før at standa ímóti teimum broytingum, sum vit ikki sleppa undan. Eisini skulu vit hjálpa menningarlondunum at minka um teirra útlát av CO2 á ein hátt, sum samstundis varðveitir neyðuga búskaparvøksturin til at røkka málinum um at basa ógvusligum fátækradømi.

Lívið í havinum hevur størri týdning fyri okkum á landi, enn tey flestu geva sær far um. Eitt nú stavar umleið helvtin av súrevninum í luftini frá taranum í sjónum. Hartil veitir havið fisk, skeljadjór og lívsneyðugar proteinir til áleið tríggjar milliardir fólk.

Náttúra og djóralív á landi eru undir stórum trýsti. Síðan 1970 eru helvtin av heimsins villu djórasløgunum útdeyð. Hetta kemst bæði av at vit menniskju hava veitt og dripið ov nógv av djórasløgunum, og at vit hava meira ella minni oytt teirra lívlendi. Eisini týdningarmiklar plantur og ávøkstur eru undir trýsti, tí at fólk rudda lendið til kýr at ganga á biti ella fyri at pløðga jarðarstykkini til aðra grøði.

”Uttan frið verður eingin burðardygg menning, og uttan burðardygga menning verður eingin friður”. Soleiðis skriva Sameindu Tjóðir í formælinum til heimsmálini.

Síðsta heimsmálið kann tykjast heldur óítøkiligt, tí hvat merkir samstarv í roynd og veru?