Greinar
Fjøll og sjógvur hava skilt okkum føroyingar sundur í øldir, og tí hevur stundum verið trupult at fáa felags stev millum ymsu økini í landinum.
Dysturin um fiskatilfeingið, sum hoyrir Føroyum til, er ein dystur um milliardir av krónum. Fyri ein stóran part byggir okkara vælferðarsamfelag á hesi virðir. Tí hava vit skyldu til at skipa okkum, so bæði samfelag og vinna fáa sum mest burturúr.
MAGNI við greiðari talu um, hvussu vit menna Føroyar við útbúgving og gransking og tættari samstarvi millum tað almenna og tað privata
Í fýra ár gjørdi eg áhaldandi donskum politikarum og fjølmiðlum greitt, at Føroyar eru ogn hjá føroyingum og ikki danska statinum, og at heimastýrislógin og uttanríkispolitiska heimdildarlógin binda okkum niður í altjóða samfelagnum.
Føroyska KT-felagið, Globe Tracker, hevur ment eina skipan, sum ger tað møguligt at fylgja frystibingjum kring allan heim. Felagið gjørdi í vár sáttmála við týska reiðaríið, Habag-Lloyd, um, at reiðaríið keypir skipanina, so tað allatíðina veit, hvar tær 100.000 bingjurnar hjá felagnum eru.
Tá Mette Frederiksen varð spurd, um Danmark fór at selja amerikanarum Grønland, svaraði hon, at tankin var absurdur, tí Danmark eigur ikki Grønland. Tað gera grønlendingar.
Í altjóða skrásetingini yvir matriklar stendur Danmark sum ánari av matriklunum Føroyum og Grønlandi.
Hugaligt, at semja tykist vera um, at ferðavinnan sum skjótast má skipast betur, og at píkatráður og kassaapparat ikki skulu vera millum føroyingin og náttúruna.
Tilsamans kostar heilsuverkið 1,1 mia. kr. at reka árliga, og farna valskeið er játtanin økt við 250 mió. kr. Nógvar ábøtur eru framdar. Ein aðaltáttur í heilsupolitikkinum næstu árini eigur at gerast fyribyrging. Fólkaheilsuráðið hevur nevnt, at hundraðtals milliónir krónur eru at spara í longdini, um størri dentur verður lagdur á fyribyrgjandi átøk.
Valskráin hjá Tjóðveldi varð løgd fram í Niels Finsensgøtu seinnapartin, og høvuðsboðskapurin er, at menningin, sum er framd farna valskeið, loysir seg.
Búskaparlig viðgongd er í Føroyum, tí væl gongst hjá verandi vinnufyritøkum, hundraðtals nýggj feløg eru stovnað, og alsamt fleiri fólk fara virkisfús til arbeiðis.
Mitt í framburðinum eiga vit tó at umhugsa, um allur vøkstur er burðardyggur – tað veri seg búskaparliga, umhvørvisliga, lívfrøðiliga, mentanarliga og sosialt.
Gott skil hevði t.d. verið í at fingið land og kommunur at raðfest sínar íløgur í eini landsætlan, so ein partur kann drýggjast til verri tíðir.
Tann burðardygga umhugsanin eigur eisini at vera eitt meginmál, tá vinnupolitikkurin frá 2005 skal eftirmetast og lagast til tíðarhóskandi karmar.
Føroyar eru ruddiliga komnar á heimskortið, ferðafólkini fjølgast alsamt, og dreymurin um at menna eitt búskaparligt bein aftrat at standa á er um at ganga út.
Møguligt er at skapa meira virksemi og fleiri inntøkur. Avgerandi er kortini, at vøksturin er burðardyggur búskaparliga, lívfrøðiliga og sosialt.
Danmark er ein fluga á heimskortinum, men vit eiga Grønland, og tað er einasta orsøkin til at Trump vitjar, skrivar fyrrverðandi pressusjefurin í danska “Erhvervsministeriet”.
Í ár eru 100 ár liðin, síðan Hans Andrias skrivaði sína viðmerking, og hóast vit hava flutt okkum langt framá, eru vit framvegis ikki javnsett við aðrar tjóðir. Men vit eru nógv betri fyri búskaparliga, vinnuliga, sosialt og útbúgvingarliga, enn íslendingar vóru tá, og okkara undirstøðukervi er framkomnari enn tey flestu.
Mær dámdi væl fráboðanina um, at føroyingar skulu gerast partur av hjálpini, sum veitt verður úti í heimi. Vit kunnu fylgja gongdini neyvari á hendan á hátt, og vit kunnu menna okkara førleikar at virka í samstørvum í øðrum londum.
Sjónvarpsstøðin DK4 hevur tikið upp 13 minuttir við Magna Arge, fólkatingsmanni hjá Tjóðveldi, har hann greiðir frá politiska virkseminum hjá flokkinum og viðurskiftunum millum Føroyar og Danmark.
Á fólkatingi havi eg áhaldandi borið ein og sama boðskap fram: At Føroyar skulu loysa seg úr donskum spennitroyggjum og gerast sjálvstøðugt land.
Hon er høgt í metum Kathrin Richardson, og tí valdi ST hana í eina nevnd við fjúrtan fólkum at meta um gongdina við at at røkka teimum 17 heimsmálunum.
Føroyar og Grønland eiga at vinna sær sjálvstøðuga umboðan í Arktiska Ráðnum heldur enn at dyrgja eftir einum arktiskum ministaraposti í einari danskari stjórn. Tað gjørdi eg eisini vart við í næstu talu míni á fólkatingi í oktober 2015:
Nú melur Fólkaflokkurin á kúluni. Fyri einari viku síðan proklameraði flokkurin sín vilja til at skipa Føroyar sum sjálvstøðugt land, og í gjár leyp toppkandidaturin í borg og meldaði seg klára til at taka við donskum ráðharrasessi!
Tá hon fyrr hevur sagt seg bara vilja sita í einum sessi í senn, má tað merkja, at hon tekur seg heilt burtur úr føryskum politikki til frama fyri sessin sum kolonibestýrari í donsku stjórnini.
Ongin skal ivast í, at eg fari at leggja nógva orku í at virka fyri burðardyggu heimsmálunum – í Føroyum og um allan heim – um eg aftur taki sæti á fólkatingi. Tað er eftir mínum tykki tann týdningarmesta politiska verkætlanin, sum nakrantíð er sett á skrá.
Anders Samuelsen brúkar fólkatingsvalið sum skálkaskjól, tá hann ber seg undan at svara Magna Arge.
“Tey komandi fýra árini skulu vit brúka til at tryggja undirtøku fyri, at vit kunnu fara undir ta skipaðu loysingina 2,0. Alt fyrireikingararbeiðið varð gjørt í 2001. Tað skal dagførast, og nú skal tað gjøgnumførast. Vit eru komin so langt á sjálvbjargnis leið. Tað er ongin orsøk at bíða longur!”
Onki er sum ein góð gomul western duel. Ein kovboy bjóðar av og ein annar tekur av avbjóðingini. Løtu seinni flúgva skotini í allar ættir.
Nú hevur Magni Arge so bjóðað Jógvani Skorheim av til eina duel. Hóast tað er við orðum, og ikki við revolvarum, so eru teir ikki bangnir fyri at skjóta eftir hvørjum øðrum.
TEY 17 HEIMSMÁLINI
Hetta fyrsta heimsmálið snýr seg um at basa ógvusligum fátækradømi fyri ár 2030. Heimsbankin lýsir fólk við inntøku lægri enn 2 dollarar um dagin- umleið 13 danskar krónur – sum ógvusliga fátøk. Tað er ein stór avbjóðing at røkka málinum, men tað gongur rætta vegin.
Hetta málið kann kennast sum eitt av teimum heimsmálunum, ið er truplast at fyrihalda seg til. Men í roynd og veru snýr tað seg um at fáa okkara samfeløg at mala runt á ein betri hátt. Tað snýr seg um at hava vegir, jarnbreytir og havnir, sum gera okkum før fyri at hava handil við allan heimin, heldur enn bara í okkara heimaøki. Tað snýr seg um at finna nýggjar arbeiðshættir fyri at arbeiða meira burðardygt í virkjum og fyritøkum, soleiðis at vit nýta tilfeingið meir effektivt og umhvørvisvinarligt.
Nøkur lond eru munandi ríkari enn onnur. Eisini eru nøkur fá fólk í heiminum ógvuliga rík. Samstundis eru nógv fólk í heiminum ógvuliga fátøk. Nógv kjak og nógvar meiningar eru um fíggjarligan ójavna í heiminum.
Helmingurin av heimsins fólkm búgva nú í býum, og flytingin úr útjaðaranum til býirnar sær út til at halda fram. Tað hevur við sær bæði stórar avbjóðingar og nógvar møguleikar. Teir nógvu stóru býirnir nýta stórar mongdir av vatni, mati og øðrum tilfeingi, og úr tí koma stórir dungar av ruski. Hinvegin verður tað eisini lættari at savna inn og handfara rusk á rættan hátt, tá nógv fólk búgva savnaði í sama øki.
Skulu vit taka veruliga stór tøk fyri at tryggja eina burðardygga framtíð, noyðast vit serliga at broyta okkara framleiðslu og nýtslu. Mannaættin nýtir ómetaliga nógv tilfeingi, men stórur partur av nýtsluni er óneyðug.
Trettanda heimsmálið snýr seg um, at vit skulu bæði tálma veðurlagsbroytingum og verða betri før at standa ímóti teimum broytingum, sum vit ikki sleppa undan. Eisini skulu vit hjálpa menningarlondunum at minka um teirra útlát av CO2 á ein hátt, sum samstundis varðveitir neyðuga búskaparvøksturin til at røkka málinum um at basa ógvusligum fátækradømi.
Lívið í havinum hevur størri týdning fyri okkum á landi, enn tey flestu geva sær far um. Eitt nú stavar umleið helvtin av súrevninum í luftini frá taranum í sjónum. Hartil veitir havið fisk, skeljadjór og lívsneyðugar proteinir til áleið tríggjar milliardir fólk.
Náttúra og djóralív á landi eru undir stórum trýsti. Síðan 1970 eru helvtin av heimsins villu djórasløgunum útdeyð. Hetta kemst bæði av at vit menniskju hava veitt og dripið ov nógv av djórasløgunum, og at vit hava meira ella minni oytt teirra lívlendi. Eisini týdningarmiklar plantur og ávøkstur eru undir trýsti, tí at fólk rudda lendið til kýr at ganga á biti ella fyri at pløðga jarðarstykkini til aðra grøði.
”Uttan frið verður eingin burðardygg menning, og uttan burðardygga menning verður eingin friður”. Soleiðis skriva Sameindu Tjóðir í formælinum til heimsmálini.
Síðsta heimsmálið kann tykjast heldur óítøkiligt, tí hvat merkir samstarv í roynd og veru?
SJÁLVSAVGERÐARRÆTTUR
BURÐARDYGG VEIÐA
Naturen og havet er en af vores vigtigste ressoucer, og for den arktiske velfærd er bæredygtig udnyttelse af alle havets ressourcer en betingelse. Samtidig er en forventet fødevaremangel på globalt plan en realitet, som resultat af en stigende verdensbefolkning og øget pres på Jordens knappe ressourcer. Derfor er tiden kommet til at rette op på den forvrængede emotionelle tilgang tilgang til den arktiske ressourcebrug af havets reserver, som er skævvridende for økobalancen i havene.
LOFTFERÐSLA
Status efter konference om luftfartstrategi i internationalt, regionalt og lokalt perspektiv
Tann 27. mars skipar Tjóðveldi á Fólkatingi fyri almennari hoyring um loftferðslustrategi undir heitinum "Luftfarten og Udkanten - et perfekt match". Her verður møguleiki at hoyra leiðandi fólk innan loftferðslu greiða frá loftferðslustrategi í bæði altjóða, regionalum og lokalum perspektivi. Hesi umboða bæði flogfeløg, floghavnir, áhugafelagsskapir og politisku sferuna.